Onderzoeksnieuws

Nederlanders ontdekken mede mogelijk verbeterde therapie

Een groep Amsterdamse en Amerikaanse onderzoekers denkt een antwoord te hebben gevonden op de vraag waarom één van de bestaande behandelmethoden tegen neuroblastoom niet altijd even goed werkt. Een combinatietherapie, zo vermoeden zij, moet de oplossing brengen.
 
Een van de bestaande behandelmethoden voor neuroblastoompatiënten met een hoog risico is een behandeling met Vitamine A-zuur. Deze slaat echter niet altijd aan. De reden hiervoor was tot nu toe niet duidelijk. Een groep van samenwerkende onderzoekers en kinderoncologen uit Amsterdam, het Nederlands Kanker Instituut – Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis (NKI-AVL) en het Academisch Medisch Centrum (AMC), en de Verenigde Staten lijkt hier echter een verklaring voor te hebben gevonden.

Resistentie 
Met behulp van RNA-interferentie, een moderne techniek om genen te identificeren door bepaalde genen uit te schakelen, slaagde de onderzoeksgroep erin om na te gaan hoe een neuroblastoomcel resistent kan worden tegen vitamine A-zuur. Zij ontdekten dat uitschakeling van het gen NF1 leidt tot resistentie tegen de behandeling met Vitamine A-zuur. De onderzoeksgroep van Rogier Versteeg op het AMC vond dat het NF1-gen inderdaad vaak defect of inactief is in neuroblastomen, wat met een slechte prognose voor de patiënten gepaard ging. 

Combinatietherapie
De onderzoekers vermoeden dat het toevoegen van een zogenaamde MEK-remmer aan de bestaande behandeling met Vitamine A-zuur de behandeling kan laten naanslaan. Mogelijk zal deze combinatietherapie tot goede resultaten leiden. In celkweekmodellen van neuroblastoma werkt deze combinatie prima. Als dit bevestigd kan worden met verdere experimenten ligt het voor de hand deze combinatie in de toekomst in de kliniek te testen. 

Het magazine Cell uit de Verenigde Staten publiceerde de onderzoeksresultaten van het Nederlands- Amerikaanse team. Op de site van Cell is ook het volledige artikel te lezen  

Nationaal Kinderoncologisch Centrum komt in Amsterdam

Het Nationaal Kinderoncologisch Centrum (NKOC) komt op het terrein van het Nederlands Kanker Instituut – Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis (NKI-AVL) in Amsterdam. Het NKOC gaat samenwerken met dit gerenommeerde wetenschappelijk onderzoeksinstituut en gespecialiseerde ziekenhuis. Naar verwachting opent het NKOC in 2013 zijn deuren.
De locatie is vastgesteld op basis van het advies van een onafhankelijke commissie van deskundigen op het gebied van kankerbehandeling en onderzoek. De commissie beoordeelde de voorstellen van ziekenhuizen die in aanmerking wilden komen en adviseerde unaniem om te kiezen voor het voorstel van het NKI-AVL dat zij als “een zeer kansrijk initiatief van een hoge kwaliteit” beoordeelde. Dit advies is overgenomen door de Coöperatie NKOC die nu in gesprek gaat met het NKI-AVL om tot realisatie van het NKOC te komen. 

Klik hier voor het volledige persbericht

Kansen vergroten met neuroblastoom-onderzoek

Villa Joep-Bestuurslid Jos Huijbregts: 'De ontwikkeling van medicijnen gaat steeds sneller'

KWF draagt bij aan neuroblastoomonderzoek

Om het onderzoek naar kanker bij kinderen verder te stimuleren, stelt KWF Kankerbestrijding een bedrag van 4 miljoen euro beschikbaar. Met dit bedrag wordt een samenwerkingsprogramma van vier onderzoekers van de kinderkankerafdelingen van het EKZ/AMC Amsterdam en het ErasmusMC Sophia kinderziekenhuis in Rotterdam gefinancierd. Doel van het programma: nieuwe behandelingen voor kinderkanker te ontwikkelen. De EKZ/AMC-onderzoekers Huib Caron en Rogier Versteeg richten zich op het neuroblastoom en de ErasmusMC/Sophia-onderzoekers Pieters en Den Boer op acute lymfatische leukemie (ALL). Beide zijn vormen van kinderkanker met een hoog risico op overlijden. Ook Villa joep draagt aan het neurpobalstoomonderzoek bij. 

Nieuwe geneesmiddelen
Hoewel de gemiddelde genezingskans van kinderen met kanker is gestegen naar circa 75 procent, zijn nieuwe geneesmiddelen nodig die effectiever zijn en ook minder bijwerkingen hebben. De grotere overlevingskans geldt nog steeds niet voor kinderen met agressief neuroblastoom. 
Het onderzoek dat KWF Kankerbestrijding meefinanciert, is onderdeel van een nationaal onderzoeksprogramma waarbinnen de Nederlandse oncologen nauw samenwerken. De onderzoeken spitsen zich toe op zogenaamde 'targeted geneesmiddelen', een veelbelovende techniek voor gerichte kankerbehandeling met minder bijwerkingen.

Afwijkende genen
Het DNA is opgebouwd uit vele genen, die in onze lichaamscellen de controle uitoefenen. Als in een cel meerdere genen beschadigd raken op belangrijke plaatsen ontspoort zo'n cel en ontstaat kanker. In dit project wordt onderzocht welke genen afwijkend zijn bij kinderen met agressieve vormen van neuroblastoom en acute lymfatische leukemie. Via nieuwe technieken wordt in het laboratorium de activiteit van vele verschillende genen 1 voor 1 uitgeschakeld om te kijken wat voor effect dat heeft op deze kankercellen. Vervolgens wordt onderzocht welke geneesmiddelen in het laboratorium de functie van deze afwijkende genen teniet kan doen. Ook wordt nagegaan of de ongevoeligheid van aggressieve neuroblastoom- en leukemiecellen voor bestaande geneesmiddelen overwonnen kan worden door de activiteit van bepaalde genen te remmen.

Toekomst
De nieuwe behandelingen worden vervolgens getest bij kinderen die nu niet met de standaardbehandelingen kunnen genezen. Dit zal gebeuren in een groot Europees samenwerkingsverband waarvan het EKZ/AMC en ErasmusMC Sophia kinderziekenhuis deel uitmaken. Uiteindelijk doel is om zo nieuwe geneesmiddelen in het laboratorium te ontwikkelen die specifiek gericht zijn tegen de genen die de oorzaak zijn van agressieve vormen van neuroblastoom en leukemie bij kinderen.

Eén behandelcentrum voor kinderen met kanker

Onderzoek immuunsysteem in Nijmegen gestart

Behandeling hopelijk snel naar Nederland: Nieuwe therapie antistoffen verhoogt overlevingskans

Wetenschappers Gent activeren kankerremmend eiwit

Een recente studie van het UZ Gent (foto) opent perspectieven voor een nieuwe moleculaire behandeling van neuroblastoom. Onderzoekers vonden een molecule die een neuroblastoomremmende eiwit te activeren.
 
"Typisch voor neuroblastoom is dat de tumorcellen vaak niet meer gevoelig zijn voor klassieke chemotherapie", meldt Tom Van Maerken van het Centrum voor Medische Genetica. "Daardoor is de kanker een van de meest dodelijke voor baby’s en jonge kinderen."
De onderzoekers gingen op zoek naar nieuwe behandelingen om de prognoses van de jonge patiëntjes te verbeteren. Ze ontdekten dat een nieuwe molecule, nutlin-3, in staat is om in een aantal gevallen van chemoresistent neuroblastoom heel gericht het p53-eiwit te activeren. Dit eiwit zorgt er voor dat de neuroblastoomcellen niet meer verder delen en massaal afsterven, op voorwaarde dat er geen mutatie in het p53-eiwit aanwezig is.

Veelbelovende tests
Wanneer muizen met chemoresistent neuroblastoom behandeld worden met nutlin-3, remt dit de groei sterk af van zowel de primaire tumor als van de uitzaaiingen in lever en longen. Dit wijst erop dat de molecule een belangrijke aanwinst kan betekenen voor de behandeling van kinderen met neuroblastoom.
Prof. dr. Rogier Versteeg, neuroblastoomonderzoeker in het AMC, noemt de resultaten “een van de vele hoopvolle stappen voorwaarts.” Of het daadwerkelijk tot therapie leidt, is volgens hem moeilijk te beantwoorden. De tumoren verdwijnen niet door het medicijn, maar groeien langzamer. Dat betekent dat er naar nog effectievere p-53-remmers gezocht moet worden, of dat deze benadering samen met andere medicijnen interessant kan worden. Het is volgens Versteeg “weer een voorbeeld hoe moleculair onderzoek steeds meer toegepast wordt op het daadwerkelijk vinden van nieuwe aanpakken van neuroblastoma.”

De resultaten van deze studie worden op 2 december gepubliceerd in het Amerikaanse vaktijdschrift Journal of the National Cancer Institute.

Amsterdam en Rotterdam op zoek naar rol van micro-RNA’s

Op de foto vanaf links prof. dr. Louise Gunning (bestuursvoorzitter van het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam), prof. dr. Rogier Versteeg (onderzoeker AMC), Jos Huijbregts (bestuur Villa Joep), dr. Max van Noesel (onderzoeker Sophia Kinderziekenhuis Rotterdam), Rowald Steijn (voorzitter Villa Joep) en Hielco Sinnema (projectmanager Onderzoek Villa Joep). foto Hanneke Arts/ Maters & Hermsen

De activiteit en de functie van micro-RNA’s bepalen die een rol spelen in het ontstaan van neuroblastomen. Dat is het doel van het vierde onderzoek dat Villa Joep steunt. Het is ingebed in groter onderzoek in neuroblastomen naar nieuwe targets voor therapie. Daarmee valt dit onderzoek binnen het doel van Villa Joep om kennis in te zetten voor de genezing van neuroblastoompatiënten. Het onderzoek is een gezamenlijk project van het Erasmus MC/Sophia Kinderziekenhuis in Rotterdam en het AMC in Amsterdam. 

Regelmoleculen
Genactiviteit in het menselijk lichaam wordt op allerlei verschillende manieren bestuurd. In (kinder-)kanker is deze regulatie verstoord met als gevolg een ongecontroleerde groei van cellen. Recent is een nieuwe klasse van regelmoleculen ontdekt, de zogenaamde micro-RNA’s of miRNA’s. In meerdere vormen van kanker bij volwassenen blijkt het activiteitenprofiel van specifieke miRNA’s voorspellend te zijn voor de overlevingskansen van de patiënt. Vanuit onderzoek uit het AMC weten we dat specifieke patronen in de gen-activiteit kenmerkend zijn voor de verschillende klinische groepen neuroblastomen. Er wordt verondersteld dat afwijkende activiteit van miRNA’s hier een rol spelen. Op het AMC is al ontdekt dat in sommige neuroblastomen genen die bij de regulatie van miRNA’s kapot zijn. In het Erasmus MC/Sophia is voor bepaalde vormen van kinderleukemie al aangetoond dat miRNA's een belangrijke rol spelen. In dit project willen de beide ziekenhuizen inzicht verkrijgen in de preciezere rol van miRNA's in neuroblastoomtumoren. 

Samenwerking
Het vier jaar durende onderzoek is een samenwerkingsverband tussen de afdeling kinderoncologie/hematologie van het Erasmus MC/Sophia Kinderziekenhuis, Rotterdam en de afdeling Antropogenetica (Human Genetics), AMC, Amsterdam. Hoofdonderzoekers op het project zijn dr. Max van Noesel en prof. dr. Rogier Versteeg. De totale kosten zijn ruim 550.000 euro.

Onderzoek in Erasmus MC op schema en in spannende fase

In het Erasmus Medisch Centrum/Sophia Kinderziekenhuis in Rotterdam loopt nog het eerste onderzoek dat Villa Joep steunde. Het onderzoek levert waardevolle informatie op over de werking van epigenetische medicijnen op neuroblastoomcellen. De onderzoekers verwachten de komende twee jaar de vragen van het onderzoek te beantwoorden. Dat bericht dr. Max van Noesel ons, kinderarts-onderzoeker en medisch bioloog in Rotterdam.

“Eind 2005 startte met subsidie van Stichting Villa Joep en andere sponsors het onderzoeksproject in het Erasmus MC/Sophia Kinderziekenhuis naar het effect van epigenetische medicijnen op neuroblastoomcellen in het laboratorium. Het onderzoek wil begrijpen wat het effect van deze nieuwe groep van medicijnen heeft op de 'software van het leven', het DNA. Dit onderzoek bereidt voor om de middelen bij kinderen te gaan toepassen in de toekomst. In de eerste fase is bepaald welke twee medicijnen het meest resultaat gaven in de neuroblastoomcellen. Dit zijn Decitabine en TSA.

Vervolgens is naar het effect van deze medicijnen gekeken op alle genen (erfelijkheidsdragers, fragmenten DNA) in ons lichaam. Er is op verschillende wijzen gekeken naar het effect van deze 22.000 genen. Als eerste moest de software worden aangepast om deze informatie op juiste wijze te lezen. Recentelijk is dat afgerond en is er een inkijkje in het menselijke genoom mogelijk. Een eerste analyse laat zien dat verschillende systemen waar de celgroei van afhankelijk is gunstig reageren op de medicijnen, dat wil zeggen dat ze zorgen voor remming van de celgroei. Verder is te zien dat de activiteit van vele genen die belangrijk zijn voor groei en ontwikkeling flink veranderen onder invloed van de medicijnen. De komende maanden zullen we besteden aan verdere analyse van de vele gegevens. Hiermee ligt het onderzoek op schema zoals in 2005 beoogd en zullen de belangrijkste studievragen van het project komende twee jaar beantwoord gaan worden.”

“We moeten keuzes maken aan welke genen en gen-systemen van de cel we het beste kunnen verder werken om de medicijnen zo gunstig mogelijk aan te wenden in de toekomst”, stellen de onderzoekers van het Erasmus MC.

AMC vindt nieuw perspectief voor behandeling neuroblastoom

Onderzoekers van de afdelingen Antropogenetica en Kinderoncologie van het AMC hebben een mogelijk nieuw aangrijpingspunt gevonden voor de behandeling van neuroblastomen. Het gaat om de mogelijkheid het gen CDK2 uit te schakelen. Dat gen is nodig om een ander gen (MYCN) z’n ontregelende werk te laten doen. Vandaag verschijnt hierover een artikel in een gezaghebbend Amerikaans tijdschrift.

In neuroblastoom-tumoren zorgt het oncogen MYCN voor sterke ontregeling van de celdeling. Het gen kan echter uitsluitend overleven als tegelijkertijd ook een ander gen actief is: CDK2. Het remmen of uitschakelen van CDK2 leidt dan ook tot celdood van kankercellen met actief MYCN. Op gezonde cellen heeft het geen effect. Eerste auteur Jan Molenaar schrijft dit in het Amerikaanse tijdschrift PNAS (Proceedings of the National Academy of Sciences.) Hij spreekt erin van een ´potentieel dodelijke symbiose´ tussen de twee genen. In vaktaal: een synthetically lethal relationship. ‘Op termijn kunnen op basis daarvan wellicht nieuwe therapieën worden ontwikkeld.’

Beluister het interview met Jan Molenaar (AMC) >>

Celdeling in reageerbuis te remmen
Het oncogen MYCN speelt een cruciale rol in de celcyclus van neuroblastomen. Overexpressie van het gen resulteert in extra snelle celdeling. Dit op hol geslagen delingsproces kan echter alleen plaatsvinden als óók het CDK2-gen aangeschakeld staat in de tumorcel. AMC-onderzoekers onder leiding van Rogier Versteeg, hoogleraar Antropogenetica, en Huib Caron, hoogleraar Kinderoncologie, toonden aan dat het mogelijk is om het CDK2-gen in de reageerbuis met medicijnen te remmen. Daardoor sterven kankercellen met actief MYCN. Hun bevindingen worden nu getest in een diermodel.
CDK2 speelt net als MYCN een rol in de celcyclus - het zorgt voor voortzetting van een reeds in gang gezette celdeling. In normale cellen kunnen andere CDK-genen de rol van CDK2 overnemen als dat gen wordt uitgeschakeld. Die cellen ondervinden daar geen hinder van.

Het onderzoek van de afdelingen Antropogenetica en Kinderoncologie van het AMC richt zich op het identificeren van moleculaire aangrijpingspunten (‘targets’) voor behandeling.

Gen voorspelt ziekteverloop neuroblastoom

Onderzoekers hebben een gen ontdekt dat het ziekteverloop voorspelt van neuroblastoom. Dat schrijven prof. dr. René Bernards en collega's van het Nederlands Kanker Instituut - Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis (NKI-AVL) in het vakblad Cancer Cell. Dit gen kan mogelijk ook voorspellen welke patiënt baat heeft bij behandeling met vitamine-A-zuur, een middel dat gebruikt wordt bij de behandeling van het neuroblastoom. 

Vitamine-A-zuur
Vitamine-A-zuur is betrokken bij de differentiatie, groeiremming en dood van cellen. Omdat vitamine-A-zuur deze processen niet alleen bij normale cellen, maar ook bij kankercellen stuurt, wordt de stof gebruikt als antikankermiddel bij verschillende tumoren, waaronder het neuroblastoom. 

Essentieel gen
Bernards en zijn collega's hebben nu het gen ZNF423 ontdekt dat essentieel blijkt bij de door vitamine-A-zuur gestuurde celdood, groeiremming en differentiatie van (kanker)cellen. Daartoe voerden de onderzoekers een proef uit op het gehele genoom. Daaruit bleek dat neuroblastoomcellen groeien wanneer er geen ZNF423 in zit, en wel vitamine-A-zuur. Als cellen wel ZNF243 bevatten en ook vitamine-A-zuur, dan remt de groei. 

Bovendien toonden de onderzoekers aan dat bij afwezigheid van ZNF423 in de tumor patiënten met een neuroblastoom een korte levensverwachting hebben. ZNF423 blijkt een nuttige ‘biomarker’: het voorspelt het ziekteverloop van patiënten met een neuroblastoom. 

Voorspellen
Bernards: "Een belangrijke mogelijke toepassing van dit onderzoek is dat ZNF423 mogelijk kan voorspellen welke patiënt baat heeft bij behandeling met vitamine-A-zuur en welke patiënt beter met een ander middel behandeld kan worden. Een voorbeeld van behandeling op maat, kankerbehandeling die steeds beter kan worden aangepast aan de individuele patiënt. Maar voor ZNF423 kan worden gebruikt in de kliniek is eerst verder onderzoek nodig om deze vindingen te bevestigen."

Bron: René Bernards et al.: 'ZNF423 Is Critically Required for Retinoic Acid-Induced Differentiation and Is a Marker of Neuroblastoma Outcome', Cancer Cell, 7 april 2009. Voor het complete artikel: klik hier

Australië: Oud geneesmiddel nekt neuroblastoom

Australische experts hebben de werking van het ‘oude’ geneesmiddel DFMO op neuroblastomen in muizen aangetoond. De stap van een werkend middel bij muizen naar een werkzaam middel bij mensen is een hele grote. Niettemin: een hoopvolle ontwikkeling. 

Remmen
Bij laboratoriumproeven in DFMO (alfa-difluoromethylornithine) in het Children's Cancer Institute Australia for Medical Research in Sydney bleek DFMO de ontwikkeling van neuroblastoomcellen te remmen en soms te voorkomen. Het geneesmiddel werkte nog beter in combinatie met conventionele chemo-middelen als bijvoorbeeld cisplatin. 

Genezen
De Australische moleculair en celbioloog Michelle Haber zag muizen genezen. “En dat zie je bijna nooit bij de agressieve vormen van neuroblastoom.” Sydney Children's Hospital en het Children's Hospital of Philadelphia praten nu over toepassing op kinderen.

DFMO is veertig jaar geleden ontwikkeld als geneesmiddel tegen kanker. Daarop had het echter geen waarneembaar effect. Het middel is succesvol ingezet tegen slaapziekte. 

Nog geen therapie
Prof. dr. Nederlandse Rogier Versteeg van het Amsterdamse AMC noemt het onderzoek in Australië veelbelovend en hoopvol. “Een duidelijk voorbehoud is dat het muizenmodel bepaald niet hetzelfde is als neuroblastomatumoren bij (mensen)kinderen”, stelt hij. “Het is dus veel te vroeg om van een nieuwe therapie te spreken.”

AMC test werking medicijnen volwassenen op neuroblastoom

'Targeted' geneesmiddelen vormen een nieuwe, effectieve generatie geneesmiddelen tegen kanker. De laatste jaren worden veel van dergelijke medicijnen ontwikkeld tegen kanker bij volwassenen. Om uit de grote hoeveelheid een keuze te kunnen maken voor toepassing bij kinderen, zette het Emma Kinderziekenhuis AMC een Europees samenwerkingsverband op om in het laboratorium geneesmiddelen te kunnen testen op werkzaamheid bij kinderen. Dit ITCC (Innovative Treatments for Children with Cancer) bestaat uit negen Europese laboratoria in Nederland, Frankrijk, Engeland, Duitsland en Italië.
Sinds begin dit jaar doet dr. D. Geerts in het AMC onderzoek dat moet leiden tot keuze en/of ontwikkeling van werkzame stoffen tegen de ontwikkeling van neuroblastoom. Ook test hij voor het ITCC-laboratoriumconsortium de komende twee jaar acht anti-kankergeneesmiddelen op werkzaamheid bij kinderkanker. Veelbelovende medicijnen zullen verder ontwikkeld worden voor kinderen met kanker door vroege geneesmiddelenstudies in Europese kinderoncologische centra in het ITCC-consortium. De internationale samenwerking is belangrijk omdat onderzoek naar de oorzaak van kanker en het testen van nieuwe geneesmiddelen bij relatief grote series patiënten moet plaatsvinden. Zulk onderzoek is alleen in Europees verband haalbaar.

Vierde onderzoek Villa Joep: samenwerking Amsterdam en Rotterdam

Nog een paar aanvullende afspraken maken en dan is het zo ver: dan start een uniek gezamenlijk onderzoeksproject van het Erasmus Medisch Centrum/Sophia-kinderziekenhuis in Rotterdam en het AMC in Amsterdam. Het is het vierde onderzoek dat Villa Joep steunt. 

Hoofdonderzoekers Dr. Max van Noesel van de afdeling kinderoncologie/hematologie van het Erasmus MC/Sophia Kinderziekenhuis en Prof. Dr. Rogier Versteeg van de afdeling Antropogenetica (Human Genetics) van het AMC in Amsterdam zijn door Villa Joep op het spoor gezet van een gezamenlijk onderzoek. Een groep oncologen en wetenschappers in de VS beoordeelden het voorstel onder leiding van Max Coppes. Zij noemen het onderzoek ‘potentieel zeer belangrijk en innovatief’. Zodra de overeenkomst tussen Villa Joep en de onderzoekers definitief is, volgt meer informatie op deze site.

Ontdekking ALK-gen: doorbraak in neuroblastoom-onderzoek

Een samenwerkingsverband van twintig onderzoeksgroepen, onder meer in Gent (België) en aan de Harvard-universiteit in de VS, heeft een gen ontdekt dat in 8% van alle neuroblastomen afwijkt. De ontdekking van de rol van het Anaplastisch Lymfoom Kinase- of ALK-gen is een wetenschappelijke doorbraak in onderzoek naar neuroblastoom. 

Van veel neuroblastomen is nog onbekend waardoor ze zijn ontstaan. In 20% van de gevallen is het MYCN-gen afwijkend, een aantal andere genen zijn in respectievelijk 4%, 2% en 1% van de neuroblastomen afwijkend. Ontdekking van overactieve ALK-genen in 8% van de tumoren is ook volgens Nederlandse onderzoekers een doorbraak. Dat percentage is ook gevonden in onderzoek bij Nederlandse patiëntjes. 

Het ALK-gen is de belangrijkste veroorzaker van erfelijke neuroblastoom. In Nederland is geen enkele familie bekend met erfelijke aanleg voor de ziekte, maar in Italië, België en Amerika zijn een paar families gevonden waarin een aanleg voor neuroblastoom bestaat. In alle erfelijke neuroblastomen bleek het ALK-gen afwijkend. 

Er zijn al experimentele medicijnen die het ALK-gen kunnen afremmen. Of en wanneer hier een werkend medicijn van kan worden gemaakt is nog niet bekend. Ditzelfde gen is ook betrokken bij andere vormen van kanker, waaronder lymfeklier- en longkanker. Daardoor zal de ontwikkeling van efficiëntere medicijnen naar verwachting nog meer aandacht krijgen. 

Villa Joep bekijkt mogelijkheden om nader onderzoek naar aanleiding van deze doorbraak te stimuleren. 

Meer informatie:
http://www.ugent.be/nl/nieuwsagenda/nieuws/
kinderkanker.htm

Universiteit Texas vertraagt neuroblastoom

Het uitschakelen van moleculen die cellen helpen het peptide GRP te ontvangen, remt de ontwikkeling van neuroblastoomcellen. Dat blijkt uit een onderzoek van de Universiteit van Texas in Galveston. Er bestaat al een samenstelling die de GRP-ontvangers kan uitschakelen. Deze is door de Amerikaanse autoriteiten toegestaan voor gebruik bij volwassenen.
 
Het onderzoek spitste zich toe op het zogenoemde gastrin-releasing peptide, afgekort GRP en de receptor van GRP, de stof die zorgt dat GRP zich aan cellen hecht. GRP activeert de aanmaak van gastrine in het lichaam. Dat hormoon stimuleert vooral de maagzuurproductie. 

Proeven op celculturen en met muizen toonden in Texas aan dat het uitschakelen van de GRP-receptoren werkt. Ze zorgen ervoor dat neuroblastoom-tumoren veel langzamer groeien en zich ook langzamer verspreiden. In het onderzoek zijn zogenaamde short hairpin- of haarspeld-RNA’s gebruikt, piepkleine stukjes genetisch materiaal die cellen beletten bepaalde eiwitten te maken. 

Dr. Dai H. Chung van de universiteit bepleit nu een fase-1-onderzoek met het voor volwassenen erkende geneesmiddel te starten. Of en wanneer dat gebeurt is nog niet bekend.

Kijk voor het volledige artikel op http://www.medicalnewstoday.com/articles/118466.php

'Radboud' doet derde onderzoek: afweer wakker schudden

Oncoloog Max Coppes beoordeelt nieuwe voorstellen

In kinderoncoloog professor Max Coppes heeft Villa Joep een onafhankelijke beoordelaar van nieuwe onderzoeksaanvragen gevonden. De in Washington DC werkzame medicus doet dat voortaan samen met een aantal vooraanstaande collega’s in Noord-Amerika en Canada.

Villa Joep is blij dat de 50-jarige oncoloog de rol van beoordelaar op zich wil nemen. Honderd procent van het voor Villa Joep ingezamelde geld gaat naar onderzoek, maar het is voor de vrijwilligersorganisatie ondoenlijk om onderzoeksvoorstellen op medische waarde te schatten. Coppes heeft vanuit Amerika, waar hij al twintig jaar werkt, genoeg afstand van Nederland om objectief te kunnen oordelen. Tegelijk is hij door zijn Nederlandse afkomst voldoende betrokken bij de ontwikkelingen hier om zich ervoor te willen inzetten.

Coppes coördineert de beoordeling vanuit het Children’s National Medical Center in Washington. Meerdere in neuroblastoom gespecialiseerde oncologen uit de VS en Canada zullen toekomstige voorstellen bekijken, om zo tot een evenwichtig oordeel te komen. Per aanvraag kijken de medici naar negen aspecten, onder meer naar de mogelijke bijdrage aan de bestrijding van neuroblastoom, de mate van innovativiteit, eventuele risico´s en de wetenschappelijke kwaliteit.

Coppes en zijn collega’s adviseerden Villa Joep voor het eerst bij een onderzoeksaanvraag van de Radbouduniversiteit in Nijmegen. Ook beoordeelt Coppes de resultaten van de eerste fase van het door Villa Joep gesubsidieerde onderzoek van Prosensa en het voorstel voor de volgende fase.

Meer informatie over het Children’s National Medical Center in Washington:
www.childrensnational.org

Werking eiwit in tumoren ontsluierd

Australische en Italiaanse onderzoekers hebben ontdekt hoe myc-eiwitten kanker kunnen veroorzaken door een gen uit te schakelen. Ook hebben ze aangetoond dat ze met een nieuw soort medicijn dit betreffende gen weer kunnen activeren, en zo groei van neuroblastoomtumoren remmen. De onderzoekers claimen dat dit een doorbraak is.

Dat neuroblastoomtumoren hogere gehaltes aan myc-eiwitten bevatten was al bekend. Ook was bekend dat genezingskansen minder zijn voor tumoren met een hoog myc-eiwitpeil. Echter: de relatie tussen veel myc-eiwit en slechte behandelingsresultaten is pas nu ontsluierd. Onderzoekers van het Children’s Cancer Institute Australia for Medical Research (CCIA) hebben inzichtelijk gemaakt dat de myc-eiwitten genen uitschakelen die kanker voorkomen, bijvoorbeeld transglutaminase 2 (TG2). De onderzoekers toonden ook aan dat een nieuw soort kankermedicijn TG2 weer kan activeren. Het gaat daarbij om HDAC-inhibitors (HDACi),

Volgens de onderzoekers tonen de resultaten aan dat HDACi’s een belangrijke rol zouden kunnen spelen bij behandeling van neuroblastoom en borstkanker met een hoog myc-eiwit gehalte. Tevens speculeren ze op het belang om nieuwe medicijnen te ontwikkelen die de werking van TG2 nabootsen voor het behandelen van tumoren. De resultaten zijn inmiddels gepubliceerd in het Amerikaanse tijdschrift Proceedings of the National Academy of Science.

Meer informatie is te vinden via www.medicalnewstoday.com/articles/88613.php

Villa Joep onderzoekt aanvraag ‘Radboud’

Of neuroblastoomcellen ‘ontsnappen’ aan het immuunsysteem, hoe ze dat doen en hoe dat valt te voorkomen: dat wil de Radboud-universiteit in Nijmegen graag onderzoeken. Villa Joep bekijkt momenteel of een onderzoeksvoorstel van kinderoncoloog prof. dr. Peter Hoogerbrugge voor subsidie in aanmerking komt.

Omdat genezing van neuroblastoom achterblijft bij andere soorten kanker, zijn kinderen met neuroblastoom kandidaat voor behandeling met experimentele therapieën, zoals immuno¬therapie. Die therapie stimuleert het afweerapparaat (immuunsysteem) van de patiënt om de tumor aan te vallen en op te ruimen. In eerdere studies blijkt deze behandeling soms effectief bij patiënten met een vorm van huidkanker. Bovendien is in Nijmegen aangetoond dat neuroblastomen kenmerken bezitten die van belang zijn voor effectieve toepassing van immunotherapie.

Momenteel is immunotherapie slechts effectief in een beperkte groep patiënten. Er zijn aanwijzingen dat dit komt doordat tumoren op verschillende manieren kunnen ‘ontsnappen’ aan het immuunsysteem, zodat ze niet afgebroken worden maar doorgroeien. Het project onderzoekt of en zo ja hoe neuroblastomen erin slagen om aan het immuunsysteem te ontsnappen. Met die kennis wordt vervolgens gezocht naar manieren om de therapie te verbeteren.

Villa Joep verwacht binnenkort meer te kunnen melden over mogelijke subsidiëring van het onderzoek.

Dr. van Noesel enthousiast over stand methyleringsonderzoek

In het Erasmus MC/Sophia Kinderziekenhuis startte in oktober 2005 een door Villa Joep ondersteund methyleringsonderzoek. Recent is de groep van het ziekenhuis versterkt met Pieter Admiraal, een ervaren analist. Gezien de hoeveelheid werk was dit ook echt nodig. Het team is bezig met het uitwerken van enkele grote onderzoeken waar met de hulp van zogenaamde micro-array genchips wordt gekeken naar de activiteit van nagenoeg alle genen (erfdragers) in de tumorcellen.

Tumorcellen worden vergeleken voor en na behandeling met potentiële kankermedicijnen. Belangrijk is te ontdekken welke verschillen optreden door de behandeling. Met een vergelijkbare techniek kijken de onderzoekers ook naar afwijkingen in dezelfde genen, die mogelijk betrokken zijn bij de oorzaak van de ontsporing van de cellen. Hoewel het langzaam lijkt te gaan in het onderzoek, is Dr. M. van Noesel enthousiast over de grote hoeveelheid werk en data. Het uitwerken van al deze computerdata en het controleren van de juistheid zal een groot deel van het komende jaar in beslag nemen. Zodra meer bekend is, melden we dat.

Prosensa: succes in laboratorium, nu naar de volgende fase

Een peptide dat Neuroblastoomcellen opzoekt, een compound (werkzame stof) dat genen uitschakelt die specifiek zijn voor Neuroblastoom, een methode om het peptide en de compound in één stof te combineren en die gecombineerde stof zelf. Dat is de oogst van de studie ‘Silencing RNA’ door het Leidse bedrijf Prosensa.

Elke cel van elk organisme bevat genetisch materiaal, het zogenaamde DNA. DNA bevat genen. Sommige daarvan staan 'aan', andere zijn uitgeschakeld. Eerder al ontdekte Prosensa bepaalde genen die in Neuroblastoomcellen 'aan' staan, maar in alle gezonde 'uit'. In het onderzoek ontwikkelde Prosensa een compound dat deze specifieke genen kan uitschakelen, en zo meehelpt bij het vernietigen van Neuroblastoomcellen.

In het mede door Villa Joep gefinancierde onderzoek ontwikkelde Prosensa een compound dat het betreffende gen kan uitschakelen en dat binnen een cel niet te snel wordt afgebroken. Naast deze stoffen ontwikkelden de onderzoekers een peptide (een eiwitachtige stof) dat Neuroblastoomcellen als het ware opzoekt. Ten slotte is nog een resultaat het prototype van de stof die de ontwikkelde compound en het peptide samen opleveren. Initiële testen van de gecombineerde stof op gekweekte cellen zijn veelbelovend. Zelfs zo dat de volgende fase van de studie binnen bereik komt. Deze fase zal in dieren uitwijzen of de te volgen strategie werkzaam zal zijn.

Het tot nu toe uitgevoerde onderzoek is uitgevoerd in een laboratorium. Prosensa mikt op samenwerking met het Leiden/Amsterdam Center for Drug Research (LACDR) en het Academisch Medisch Centrum (AMC) in Amsterdam om het prototype middel verder te ontwikkelen in Neuroblastoom-modellen.

Kinderoncologen helpen Villa Joep bij onderzoeksnieuws

Wereldwijd nieuws vinden over de aanpak van Neuroblastoom is een voortdurende zoektocht, het nieuws duiden is voor leken een nog lastiger opgave. Daarom zijn we verheugd dat kinderoncologen Dr. M. van Noesel (Sophia kinderziekenhuis) en Dr. H. Caron (Emma kinderziekenhuis) hun medewerking hebben toegezegd. Ze helpen ons de weg te vinden in het woud aan internationale onderzoekscentra. Zij zullen nieuws met ons gaan delen vanuit onder meer congressen, nieuwe behandelingen en SKION (St. Kinderocologie Nederland.) Verder bekijken ze op ons verzoek hoe belangrijk ontwikkelingen zijn waarop we zelf stuiten.
Informatieverstrekking met betrekking tot Neuroblastoom is één van de belangrijkste pijlers van Villa Joep. Wij willen graag transparante informatie verstrekken over vorderingen en resultaten van onderzoeken. Dit geldt niet alleen voor onderzoeken die door Villa Joep worden gesponsord. Onder het kopje ‘Onderzoeksnieuws’ zijn wij bezig een database te bouwen waarop informatie staat uit binnen- en buitenland.

Mogelijk gen ontdekt tegen medicijnresistent neuroblastoom

Een team met onder meer van onder meer het Children’s Hospital Los Angeles heeft wellicht een gen ontdekt dat neuroblastoomcellen ongevoelig maakt voor verschillende soorten medicijnen die worden ingezet bij de behandeling ervan.

Dat is in september bekend gemaakt door het Nationale Cancer Institute in de Verenigde Staten. Kinderen met een neuroblastoom bouwen vaak tijdens de behandeling resistentie op tegen een aantal van de chemotherapeutische geneesmiddelen die ze toegediend krijgen, bijvoorbeeld bij chemotherapie. Bij een onderzoek in het kinderziekenhuis bleek het gen HDAC1 in resistente cellen veel actiever te zijn dan in cellen die wel gevoelig zijn voor bij chemotherapie gebruikelijke medicijnen. ‘Uitzetten’ van het gen leidde tot betere opname van de middelen. Voorlopig zijn het resultaten van een laboratoriumstudie op cellijnen, maar het onderzoek zal verder worden uitgebreid.

Bron (Engelstalig): http://www.childrenshospitalla.org/bodynews.cfm?id=13&action=detail&ref=332

Lab AMC test medicijnen voor volwassenen op neuroblastoom

Uitschakelen van twee genen die een belangrijke rol spelen in neuroblastoomcellen is een belangrijk doel van een onderzoek in het Emma Kinderziekenhuis AMC in Amsterdam. Nu wordt een medicijn voor volwassenen getest op neuroblastoomcellen

De genen Cyclin D1 en CDK2 spelen een belangrijke rol in neuroblastoomcellen. Cyclin D1-gen zorgt voor groei van de tumor. Dit gen is in neuroblastoomcellen zeer ontregeld en blijkt de aanjager te zijn van celdeling. Als het Cyclin D1-gen wordt uitgeschakeld, stoppen de kankercellen met delen. Ze sterven dan nog niet af. Het uitschakelen van een ander gen, CDK2, bereikt dat wél.

Diverse geneesmiddelen die CDK2 remmen en voor volwassenen met kanker worden gebruikt, zijn getest in het laboratorium op gekweekte neuroblastoom-tumorcellen. Deze middelen bleken neuroblastoomcellen zeer effectief dood te maken, terwijl gezonde cellen gespaard bleven. Nu worden deze verschillende middelen met elkaar vergeleken om de beste te selecteren. Dat middel kan later mogelijk gebruikt worden bij de behandeling van neuroblastoom.

Verwachting is dat eind 2009 het onderzoek in het laboratorium is afgerond en een CDK2-geneesmiddel bij kinderen met een neuroblastoom kan worden toegepast in vroege geneesmiddelen studies.

Voorkomen neuroblastoom: screening helpt niet

Foliumzuur tijdens zwangerschap beschermt tegen neuroblastoom

Pijnstiller remt mogelijk ontwikkeling neuroblastoom

Neuroblastoomcellen gevoeliger voor chemotherapie

Nieuwe benaderingen van Neuroblastoombehandeling

Villa Joep onderzoek bij Prosensa: nieuw ontdekt gen naar in vivo fase

		Zoals eerder gemeld, hebben biotechnologiebedrijf Prosensa en het LACDR (Universiteit Leiden) een door Villa Joep gesponsord onderzoek gestart. Het doel: op langere termijn een effectieve therapie ontwikkelen ter bestrijding van Neuroblastoom. Inmiddels is een gen ontdekt dat zeer specifiek is voor Neuroblastomen, maar niet voor gezonde cellen.
Gerard Platenburg directeur van Prosensa B.V

Moleculen ontwikkeld
Gerard Platenburg directeur van Prosensa B.V.: “Wij hebben gemerkt dat ontregeling van het gen door onze ‘gen uitschakel compounds’ leidt tot verstoring van de groei van neuroblastoom cellen. Deze studies hebben we uit gevoerd met compounds die uitstekend geschikt zijn voor het werk in gekweekte cellen. Tijdens het vervolg hebben we deze compounds verder geoptimaliseerd. Er zijn nu zeer efficiënte compounds die zeer effectief zijn in gekweekte cellen. Daarnaast zijn ze stabieler gemaakt zodat ze niet worden afgebroken wanneer later wordt toegediend aan dier modellen. De eerste stappen zijn ook al gezet om te laten zien dat het gen in een dier een belangrijke rol speelt: het gen komt normaliter in een vroege fase van de ontwikkeling tot expressie, waarna het na de geboorte wordt ‘uitgezet’. Door onze compounds toe te dienen in deze vroege fase hebben we laten zien dat het gen een belangrijke rol speelt in de cellen waarin het gen tot expressie komt”.

Targeting naar de tumor cellen
”We hebben gemerkt dat Neuroblastoom cellen bepaalde kenmerken hebben waardoor het mogelijk is om compounds gericht naar deze cellen toe te sturen. Deze eigenschap maakt het in principe mogelijk om cytostatica e.d. specifiek naar de tumor te sturen, hetgeen mogelijk resulteert in efficiëntere behandeling met minder bijwerkingen! Prosensa heeft enkele veelbelovende ‘Neuroblastoom cel richters’ gevonden en is deze nu aan het testen in gekweekte cellen. Mogelijk zal de combinatie van deze ‘cel richters’ met de ‘gen uitschakel compounds’  leiden tot een efficiënte manier om de groei van Neuroblastoom cellen te remmen! ”

Samenwerking met AMC
Prosensa heeft met steun van Villa Joep verdere financiële steun verkregen van SenterNovem. Platenburg: ”Dit heeft het mogelijk gemaakt dat het project is gestart en dat we nu op het punt staan onze moleculen te testen in diermodellen, een noodzakelijke stap. Om dit te doen zijn we nu ook een samenwerking aan het starten met het AMC (Amsterdam). Zij zullen met ons samenwerken om de gerichte compounds te gaan testen in dier modellen.Om dit werk mogelijk te maken we een goede kans om een nieuwe grote overheid subsidie te verkrijgen, hopelijk met de steun van Villa Joep!”.

Spannende volgende fase demethylerings-onderzoek in het Sophia!

Dr. M. van Noesel, kinderarts-oncoloog in het Erasmus MC-Sophia, Rotterdam geeft een tussenstand: We zijn inmiddels een jaar bezig met het onderzoek. Op 1 oktober 2005 is Ines Goossens-Beumer gestart aan het 4 jarig promotieonderzoek. Het onderzoek richt zich op veranderingen aan het erfelijke materiaal van Neuroblastoom-tumorcellen. De veranderingen waar we in zijn geïnteresseerd zijn zogenaamde methyleringsveranderingen, chemische reacties die de activiteit van het DNA negatief beïnvloeden en een rol spelen bij tumorgroei. Het interessante van de methyleringsveranderingen is dat ze te beïnvloeden zijn. Met zogenaamde methyleringsinhibitors en HDAC inhibitors kunnen de methyleringsveranderingen ongedaan gemaakt worden. Deze drugs hebben we uitgetest in het laboratorium op gekweekte Neuroblastoomcellen. De eerste fase bestond uit het testen van verschillende geneesmiddelen en combinaties van methylerings- en HDAC inhibitors.

Daarnaast hebben we veel tijd gestoken in het bepalen van de giftigheid (toxiciteit) van de middelen en de meest effectieve doseringen. We zijn in staat geweest verschillende veelbelovende combinaties te selecteren die een duidelijk effect gaven te zien op het DNA: de methylering verminderde en de activiteit van het DNA herstelde. Wel hebben we gezien dat de optimale dosering wel eens verschilt per gekweekte Neuroblastoom. Dat moeten we nog wat meer uittesten om er meer grip op te krijgen.

Volgende fase
“De volgende fase is spannend: we gaan van de gekweekte Neuroblastoomcellen de activiteit meten van alle 30.000 menselijke genen! We meten de activiteit zowel vóór als na behandeling met de meest veelbelovende combinatie. We verwachten daarvan te leren welke genen er precies reageren op de medicijnen. We doen dat met behulp van zogenaamde gen-chips, kleine plaatjes waarop alle 30.000 genen aanwezig is. Na reactie met de gekweekte cellen berekent de computer de activiteit van al die genen in de gekweekte cellen. Dat deel van de experimenten is snel gedaan, echter het uitlezen en interpreteren van de computergegevens duurt weken tot maanden. We zullen u daar volgend jaar over berichten”.

De toekomst
Hoe ziet de verre toekomst eruit? “Als we al deze gegevens goed in kaart hebben begrijpen we waarschijnlijk genoeg van de effectiviteit van de geneesmiddelen in Neuroblastomen. Dat is een belangrijke stap in het besluit of deze geneesmiddelen in de behandeling van Neuroblastomen een rol gaan spelen”.

Bedankt Villa Joep!
Van Noesel: “Ik wil alle medewerkers van Villa Joep bedanken voor jullie inzet. Hierdoor kunnen wij  doorwerken met de financiële zekerheid die essentieel is voor het onderzoek.  Villa Joep heeft zich ontwikkelt tot een belangrijk fonds in de strijd tegen kanker bij kinderen. We werken in het Erasmus MC-Sophia kinderziekenhuis hard om dat succes om te zetten in bruikbare kennis”.

Verkoudheidsvirus tegen Neuroblastoom

Villa Joep bestaat 2 jaar en ondersteunt een innovatief 2e onderzoek naar Neuroblastoom kinderkanker!

Prosensa B.V. uit Leiden zal met behulp van de relatief jonge en innovatieve RNA-gebaseerde technologie een nieuwe behandelwijze trachten te ontwikkelen, die het mogelijk moet maken de groei van Neuroblastoom tumorcellen te stoppen waardoor deze zullen afsterven.
Prosensa heeft recent een gen geïdentificeerd dat specifiek betrokken is bij de vorming van Neuroblastoomcellen. De uitschakeling van dit gen met behulp van RNA technologie blijkt te resulteren in het afsterven van Neuroblastoomcellen. De opname van Prosensa's compounds door tumorcellen is echter beperkt. Het doel van dit project is om de moleculen chemisch zo te modificeren dat deze opname efficiënt(er) verloopt.

De looptijd van het onderzoek "Silencing RNA" is 1 jaar en de onderzoekskosten bedragen 130.000 euro waarvan Villa Joep 65.000 euro zal bijdragen. Het doel van Villa Joep met deze bijdrage is de zeer belangrijke, kritische eerste fase van ontwikkeling van dit medicijn mogelijk te maken. Prosensa en Villa Joep hebben daarnaast afgesproken nauw te zullen samenwerken bij de werving van fondsen voor de financiering van de substantiële kosten die gepaard gaan bij de verdere ontwikkeling van het medicijn. Hiervoor zal onder andere bij diverse subsidiecentra extra steun worden aangevraagd.

De doelstelling van Prosensa om een nieuw medicijn te ontwikkelen gebaseerd op specifieke veranderingen in Neuroblastoomcellen sluit geheel aan bij de doelstellingen van Villa Joep!
Wij zijn dan ook erg blij met dit onderzoek en wensen Prosensa veel succes bij hun onderzoek!

Voor meer specifieke informatie over het onderzoek of Prosensa >>

1 jaar na de oprichting van Villa Joep: 60.000 euro en een onderzoek!

Eén jaar na het oprichten van de stichting, hebben we al veel bereikt. Er werd door heel veel mensen al 60.000 euro bij elkaar gebracht! Stichting Villa Joep is officieel een feit en het allerbelangrijkste: er kan gestart worden met een belangrijk Neuroblastoom onderzoek. Lees hier meer over dit onderzoek >>
We willen bij deze alle mensen bedanken die zich tot nu toe zo enthousiast hebben ingezet, echt super!

50.000 euro subsidie toegekend voor onderzoek Prosensa!

Zoals wij u al eerder meldden heeft Villa Joep een bedrag van € 65.000,- voor Neuroblastoom onderzoek ter beschikking gesteld aan Prosensa uit Leiden. Daarnaast is nu door het Ministerie van Economische zaken (SenterNovem) financiële steun, ter waarde van
€ 50.000,- gegeven in de vorm van een haalbaarheidssubsidie teneinde dit initiatief te ondersteunen. In totaal is nu € 170.000,- euro voor dit onderzoek beschikbaar.

Prosensa en het LACDR (Universiteit Leiden) hebben een gen ontdekt dat zeer specifiek is voor Neuroblastomen, maar niet voor gezonde cellen. Verder hebben zij aangetoond dat ontregeling van dit gen leidt tot verstoring van de groei van in het laboratorium gekweekte Neuroblastoomcellen.
Het onderzoek heeft als doel heeft om op langere termijn een effectieve therapie te ontwikkelen ter bestrijding van Neuroblastoom.

Onderzoek naar het gevolg van demethylering van de genen van een Neuroblastoom tumor; ons eerste onderzoek!!!

Dankzij Villa Joep gaat er binnenkort definitief één van de gewenste onderzoeken van start; het eerste dat gefinancierd zal worden door o.a. Villa Joep!. Kosten: 392.000,- euro. Looptijd: 4 jaar.

Prof. Dr. R. Pieters -Hoofd afdeling kinderoncologie-hematologie- en Dr. M.M. van Noesel -kinderarts-oncoloog- beiden van het Sophia Kinderziekenhuis in Rotterdam, en Marja Klomp, voorzitter van Stichting KOCR, hebben groen licht gegeven voor de start van dit belangrijke Neuroblastoom onderzoek.



Het onderzoek zal zich richten op demethylering van de genen van een Neuroblastoom tumor. Dr. M.M. van Noesel zal het onderzoek leiden.
Lees meer over het onderzoek >>

Vindt u dit onderzoek ook de moeite waard? Er is nog steeds veel geld nodig!
Steun ons en doe een eenmalige donatie of wordt vast donateur >>